Pasaport çeşitleri konusu, yurt dışına çıkacak herkesin er ya da geç karşılaştığı bir sorudur: Türkiye’de vatandaşlara dört farklı pasaport türü düzenlenir — umumi (bordo), hususi (yeşil), hizmet (gri) ve diplomatik (siyah) pasaport. Her biri farklı bir başvuru sahibi profiline hitap eder ve farklı avantajlar sağlar. Pasaport nedir yazımızda genel tanımı ve başvuru sürecini ele almıştık; bu yazıda dört pasaport türünü tek tek, kimlerin alabileceği, nasıl başvurulduğu ve hangi avantajları sağladığı açısından detaylandırıyoruz.
Umumi Pasaport (Bordo) Kimlere Verilir?
Umumi pasaport, Türk vatandaşlarının büyük çoğunluğunun kullandığı standart, bordo renkli pasaporttur. Hususi, hizmet veya diplomatik pasaport alma hakkı bulunmayan her T.C. vatandaşı umumi pasaport başvurusu yapabilir; yaş sınırı yoktur, reşit olmayanlar veli veya vasi izniyle başvurabilir.
Başvuru, randevu.nvi.gov.tr üzerinden alınan e-randevu ile il/ilçe emniyet müdürlüğü pasaport şube müdürlüklerine yapılır; harç yatırma ve biyometrik fotoğraf/parmak izi alımı süreç içinde tamamlanır. Umumi pasaport, Schengen ülkeleri, Amerika ve İngiltere gibi birçok ülkeye giriş için ayrıca vize başvurusu yapılmasını gerektirir; bu nedenle sitemizdeki ülke bazlı vize rehberleri, umumi pasaport sahiplerinin en sık ihtiyaç duyduğu içeriklerdir.
Hususi Pasaport (Yeşil) Kimlere Verilir?
Hususi damgalı pasaport, halk arasında yeşil pasaport olarak bilinir ve iki farklı yoldan hak kazanılabilir. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14. maddesine göre; TBMM eski üyeleri, eski bakanlar ile birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan (veya bu kadrolar karşılık gösterilerek ya da emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli çalıştırılan) devlet memurları ve diğer kamu görevlileri yeşil pasaport alabilir.
İkinci yol ise ihracatçı firmalar içindir: belirli bir ihracat hacmine ulaşan firmaların yetkilileri, üye oldukları İhracatçı Birliği’ne başvurarak yeşil pasaport hakkı kazanabilir. 2026 başvuruları için firmanın 2023, 2024 ve 2025 yıllarını kapsayan toplam ihracatının en az 1,5 milyon ABD doları olması gerekir; pasaport kontenjanı (1 ile 5 arasında) firmanın son 3 yıllık ortalama ihracat tutarına göre kademeli olarak belirlenir. Bu şekilde alınan yeşil pasaport 4 yıl geçerlidir.
Yeşil pasaportun en büyük avantajı, 160’tan fazla ülkeye vize muafiyeti sağlaması ve Schengen bölgesinde 180 gün içinde 90 gün vizesiz kalma hakkı tanımasıdır. Ancak bu muafiyet evrensel değildir: Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere, yeşil pasaport sahiplerinden de vize talep etmeye devam eder. Yeşil pasaport ile Amerika’ya gidecekseniz, standart pasaport sahipleri gibi ayrı bir vize başvurusu yapmanız ve mülakata girmeniz gerektiğini unutmayın.
Hizmet Pasaportu (Gri) Kimlere Verilir?
Hizmet (gri) pasaport, hususi veya diplomatik pasaport alma hakkı bulunmayan ancak resmi bir görevle yurt dışına gönderilen kamu görevlilerine verilir. Belediye başkanları, kamu kurumu temsilcileri ve resmi heyetlerle seyahat eden memurlar bu kapsama girer. Gri pasaport, sahibinin kişisel değil kurumsal/resmi sıfatına bağlı olarak düzenlendiği için genellikle görev süresiyle sınırlıdır; görev sona erdiğinde iade edilmesi istenebilir.
Diplomatik Pasaport (Siyah) Kimlere Verilir?
Diplomatik pasaport, devletin en üst düzey temsilcilerine tanınan, dört tür arasında en geniş ayrıcalıklara sahip pasaporttur. Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, bakanlar, milletvekilleri, büyükelçiler ve üst düzey Dışişleri Bakanlığı mensupları diplomatik pasaport taşır. Bu pasaport, sahibinin resmi/diplomatik statüsüne bağlı olduğu için görev süresiyle sınırlıdır ve bazı ülkelerde diplomatik dokunulmazlık kapsamında ayrı muamele görebilir.
Çipli Pasaport (e-Pasaport) Nedir, Standart Pasaporttan Farkı Nedir?
Çipli pasaport (e-pasaport), umumi, hususi, hizmet ve diplomatik pasaportun yanında beşinci bir tür değildir; bu dört pasaportun tamamının artık taşıdığı bir güvenlik özelliğidir. Türkiye’de düzenlenen tüm pasaportların içine, sahibinin parmak izi, biyometrik fotoğrafı ve imzası gibi bilgileri barındıran bir mikroçip yerleştirilir; bu çip yalnızca yetkili görevlilerce okunabilir ve pasaportun sahteciliğe karşı önemli ölçüde daha dayanıklı olmasını sağlar.
Ağustos 2022’den itibaren pasaportlar yerli üretime geçmiş, üzerinde “Turkey” yerine “Türkiye” ibaresi kullanılmaya başlanmıştır. Çipli pasaportun pratikteki en somut faydası, havalimanlarındaki e-Kapı gibi otomatik geçiş kapılarından yararlanarak pasaport kontrolünü daha hızlı tamamlayabilmektir.
Pasaport Çeşitleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Türkiye'de vatandaşlara umumi (bordo), hususi (yeşil), hizmet (gri) ve diplomatik (siyah) olmak üzere dört farklı pasaport türü düzenlenir.
Yeşil pasaport, TBMM eski üyeleri, eski bakanlar ile birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolardaki devlet memurlarına; ayrıca belirli bir ihracat hacmine ulaşan firma yetkililerine İhracatçı Birliği üzerinden verilir.
Hayır. Çipli pasaport beşinci bir tür değil, umumi, hususi, hizmet ve diplomatik pasaportların tamamının artık taşıdığı bir güvenlik özelliğidir; sahibinin biyometrik bilgilerini içeren bir mikroçip barındırır.
Yeşil pasaport 160'tan fazla ülkeye ve Schengen bölgesine 180 günde 90 gün vizesiz giriş sağlar; ancak Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere yeşil pasaport sahiplerinden de vize talep etmeye devam eder.
Hangi pasaport türüne sahip olursanız olun, yurt dışı seyahatinizde asıl belirleyici olan gideceğiniz ülkenin vize politikasıdır. Pasaport nedir yazımızdan başvuru sürecinin temellerini, yeşil pasaport sayfamızdan ise hususi pasaportla Amerika vizesi başvurusunun nasıl işlediğini öğrenebilirsiniz.
